Doradca w banku poleca zwykle jedno z dwóch: IKE albo IKZE, czasem oba naraz, bez wyjaśnienia, dlaczego akurat w tej kolejności. Obie formy mają zachęcać do dodatkowego oszczędzania na emeryturę poza obowiązkowym systemem, ale działają na zupełnie innym mechanizmie podatkowym – i to, które z nich da większą realną korzyść, zależy od jednej rzeczy: w jakim progu podatkowym jesteś dziś, w porównaniu z tym, w jakim najprawdopodobniej będziesz na emeryturze.
Pytanie IKE czy IKZE nie ma jednej uniwersalnej odpowiedzi – poniżej mechanika obu kont i sposób, żeby policzyć, które z nich pasuje do własnej sytuacji podatkowej, zamiast wybierać na podstawie tego, które konto poleca akurat dana instytucja finansowa.
W skrócie
- IKZE daje ulgę podatkową już w roku wpłaty – wpłacona kwota pomniejsza dochód do opodatkowania, co realnie oddaje część pieniędzy już dziś, w rozliczeniu rocznym.
- IKE nie daje ulgi przy wpłacie, ale zwalnia całkowicie z 19% podatku od zysków kapitałowych przy wypłacie po osiągnięciu wieku uprawniającego.
- Im wyższy dzisiejszy próg podatkowy, tym większa korzyść z ulgi w IKZE – przy niższym progu korzyść bywa niewielka, a wypłata z IKZE i tak jest opodatkowana zryczałtowaną stawką.
- Oba konta mają roczne limity wpłat, inne dla każdego z nich, i różne zasady wypłaty przed osiągnięciem wieku emerytalnego – wcześniejsza wypłata z obu wiąże się z utratą korzyści podatkowych.
Jak działa ulga podatkowa w IKZE – korzyść już dziś
Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego pozwala odliczyć kwotę wpłaconą w danym roku od podstawy opodatkowania w rozliczeniu rocznym PIT. W praktyce oznacza to, że wpłata 6000 zł na IKZE przez osobę rozliczającą się według skali podatkowej w drugim progu (32%) realnie zmniejsza podatek do zapłaty o 1920 zł – to pieniądze, które wracają już przy najbliższym rozliczeniu rocznym, nie dopiero za kilkadziesiąt lat. Ta sama wpłata przez osobę w pierwszym progu (12%) daje ulgę rzędu 720 zł – korzyść wciąż realna, ale wyraźnie mniejsza w stosunku do wpłaconej kwoty.
W zamian za tę ulgę środki wypłacone z IKZE po osiągnięciu wieku uprawniającego są opodatkowane zryczałtowaną stawką, niższą niż standardowe stawki PIT, ale mimo wszystko stanowiącą realne obciążenie przy wypłacie. Mechanizm IKZE polega więc na przesunięciu części podatku z dziś na przyszłość, przy jednoczesnym obniżeniu efektywnej stawki tego podatku – korzyść netto zależy od różnicy między ulgą uzyskaną dziś a podatkiem zapłaconym przy wypłacie.
Jak działa zwolnienie w IKE – korzyść na końcu
Indywidualne Konto Emerytalne działa odwrotnie – wpłaty nie pomniejszają podstawy opodatkowania w roku wpłaty, więc nie ma tu żadnej ulgi widocznej w rozliczeniu rocznym. Korzyść pojawia się dopiero przy wypłacie po osiągnięciu wieku uprawniającego i spełnieniu warunków dotyczących liczby lat wpłat – wtedy cały zgromadzony zysk kapitałowy jest całkowicie zwolniony z 19% podatku Belki, który w zwykłych warunkach pomniejszyłby zysk z inwestycji o niemal jedną piątą.
Przy długim horyzoncie inwestycyjnym to zwolnienie potrafi dać większą realną korzyść niż jednorazowa ulga w IKZE, zwłaszcza jeśli środki na koncie rosną przez dekady i generują znaczący zysk kapitałowy – zwolnienie z podatku dotyczy wtedy dużej kwoty narosłego zysku, a nie tylko samej wpłaconej sumy.
Próg podatkowy dziś kontra próg na emeryturze – które konto wygrywa
Wybór między IKE a IKZE sprowadza się do porównania dwóch stawek: efektywnej korzyści z ulgi w IKZE dzisiaj oraz efektywnej korzyści ze zwolnienia w IKE przy wypłacie. Dla osoby w drugim progu podatkowym (32%) ulga w IKZE jest wyraźnie wyższa niż typowe zyski ze zwolnienia w IKE przy umiarkowanym horyzoncie inwestycyjnym – im wyższy dzisiejszy próg, tym mocniejszy argument za IKZE. Dla osoby w pierwszym progu (12%) różnica jest znacznie mniejsza, a przy bardzo długim horyzoncie inwestycyjnym zwolnienie z podatku Belki w IKE może dać porównywalną albo wyższą korzyść niż niewielka ulga w IKZE.
Drugim czynnikiem jest przewidywana sytuacja podatkowa na emeryturze. Jeśli spodziewasz się, że emerytura i inne dochody będą niższe niż dzisiejsze zarobki, korzyść z IKZE rośnie – dziś odliczasz od wysokiego progu, a przy wypłacie płacisz stawkę zryczałtowaną, niezależną od Twojego przyszłego progu podatkowego. Jeśli natomiast spodziewasz się utrzymania wysokich dochodów albo dodatkowych źródeł przychodu na emeryturze, różnica ta się zmniejsza.
Prosta reguła decyzyjna
Zamiast wybierać jedno konto na podstawie rekomendacji doradcy, sprawdź trzy warunki.
- Wybierz IKZE jako priorytet, jeśli jesteś w drugim progu podatkowym (32%) lub rozliczasz się podatkiem liniowym z wysokim dochodem – ulga podatkowa przy wpłacie jest wtedy najbardziej odczuwalna.
- Wybierz IKE jako priorytet, jeśli jesteś w pierwszym progu podatkowym, masz długi horyzont inwestycyjny przed emeryturą i priorytetem jest maksymalizacja zysku kapitałowego wolnego od podatku.
- Rozważ oba konta naraz, jeśli limity wpłat pozwalają Ci wykorzystać więcej niż jedno – limity roczne są ustalane osobno dla każdego konta, więc nie trzeba wybierać wyłącznie jednego, jeśli budżet na dodatkowe oszczędzanie na to pozwala.
Decyzja o dodatkowym oszczędzaniu na emeryturę ma sens dopiero po zabezpieczeniu bieżącej płynności finansowej – jeśli nie masz jeszcze poduszki bezpieczeństwa w formie łatwo dostępnych oszczędności, zasady liczenia realnego zysku z takich środków, opisane w tekście o lokacie i koncie oszczędnościowym, warto zastosować w pierwszej kolejności, zanim środki trafią na konto emerytalne z ograniczonym dostępem przed określonym wiekiem.
Od czego zacząć decyzję o dodatkowym oszczędzaniu na emeryturę
Sprawdź, w którym progu podatkowym rozliczasz się dziś – to pierwsza liczba potrzebna do porównania. Oszacuj orientacyjny horyzont inwestycyjny do wieku uprawniającego do wypłaty – im dłuższy, tym mocniejszy argument za zwolnieniem w IKE, bo dotyczy wtedy większej kwoty narosłego zysku. Sprawdź aktualne limity wpłat na oba konta na dany rok, żeby wiedzieć, ile realnie można ulokować w każdym z nich. Dopiero z tymi trzema elementami warto porównywać konkretne oferty instytucji finansowych prowadzących IKE i IKZE, zamiast zaczynać wybór od pytania, który bank ma lepszą ofertę.
Pytania, które padają najczęściej
Co się dzieje, jeśli wypłacę środki z IKE lub IKZE przed osiągnięciem wieku uprawniającego?
Wcześniejsza wypłata (tzw. zwrot) wiąże się z utratą korzyści podatkowych właściwych dla danego konta. Przy IKE oznacza to opodatkowanie zysku kapitałowego na standardowych zasadach, tak jakby środki nigdy nie trafiły na konto emerytalne. Przy IKZE wcześniejszy zwrot oznacza doliczenie wcześniej odliczonych kwot z powrotem do dochodu podlegającego opodatkowaniu w roku zwrotu, co może znacząco podnieść podatek do zapłaty w tym roku.
Czy limity wpłat na IKE i IKZE zmieniają się co roku?
Tak, oba limity są ustalane corocznie na podstawie przeciętnego wynagrodzenia i zmieniają się z roku na rok – limit dla IKZE jest zwykle wyraźnie niższy niż dla IKE. Aktualne kwoty na dany rok warto sprawdzić bezpośrednio przed planowaniem wpłat, zamiast opierać się na wartościach z lat poprzednich.
Czy osoba prowadząca działalność gospodarczą ma inny limit IKZE niż pracownik na etacie?
Tak, osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą mają zwykle wyższy limit wpłat na IKZE niż osoby nieprowadzące działalności – dokładna różnica i sposób jej wyliczenia bywają korygowane, więc warto zweryfikować aktualne zasady przed zaplanowaniem maksymalnej wpłaty w danym roku.
Czy można mieć jednocześnie IKE i IKZE w różnych instytucjach finansowych?
Tak, oba konta są od siebie niezależne i mogą być prowadzone w różnych instytucjach – bankach, biurach maklerskich czy towarzystwach funduszy inwestycyjnych. Ograniczeniem jest jedynie to, że w danym momencie można mieć tylko jedno aktywne IKE i jedno aktywne IKZE, a nie kilka kont tego samego typu jednocześnie.
